Op deze pagina treft u een inleidend verhaal aan over de kerken in De Bilt/Bilthoven.
Wilt u direct informatie over een bepaalde kerk, ga
dan hier naar het register.
Tot de reformatie
De Biltse ingezetenen zullen tot de reformatie in de kloosters
ter kerke zijn gegaan. Kort vóór 1122 werd in het meest zuidelijke puntje
van De Bilt het klooster Oostbroek opgericht, dat tot 1580 heeft bestaan. Oostbroek,
dat aanvankelijk een mannen- én vrouwenklooster was, werd al na korte tijd
gesplitst, waarna het Vrouwenklooster gebouwd werd, daar waar we tegenwoordig
het KNMI vinden. Ten gevolge van de reformatie werden de restanten van dat
klooster in 1585 gesloopt. Bijna 70 jaar zouden de Biltenaren van een eigen
kerkgebouw verstoken. De hervormden, toen nog gereformeerden genoemd,
moesten voor kerkgang naar Utrecht, Bunnik of Zeist.
Dorpskerk
Na veelvuldige verzoeken tot oprichting van een eigen kerk werd er in de zeventiende
eeuw een gereformeerde kerk gebouwd, waarvoor de Staten van Utrecht toestemming
hadden gegeven. Op 27 april 1652 werd de Dorpskerk in gebruik genomen;
een eenvoudig zaalkerkje dat plaats bood aan ongeveer 200 gelovigen. Later
werd de kerk vergroot en in 1839 werd tegen de westgevel van de kerk een nieuwe
toren gebouwd.
Afscheiding gereformeerden
Anno 1815 was de Dorpskerk nog steeds de enige kerk in De Bilt. Wel waren er in de achttiende eeuw al groepjes ,afgescheidenen' die in particuliere huizen godsdienstoefeningen hielden. Op 7 januari 1816 voerde koning Willem I bij Koninklijk Besluit het „Algemeen Reglement voor het bestuur der Hervormde Kerk in het Koninkrijk der Nederlanden" in. Niet alle protestanten waren het met die maatregel eens. Dat ongenoegen leidde tot de afscheiding van 1834. In De Bilt zou het tot 1887 duren voordat er een Gereformeerde Gemeente werd opgericht. Als datum van oprichting wordt 10 november 1887 aangehouden. Er werd toen door de gereformeerden gekerkt in het niet meer bestaande steegje van Van Santen, gelegen hebbend aan de zuidkant van de Dorpsstraat vanouds Steenstraat. Gijsbertus van Santen had drie arbeiderswoninkjes beschikbaar gesteld, die omgebouwd werden tot een kerkruimte. Begin twintigste eeuw konden de z.g. dolerenden gebruik maken van het nieuwgebouwde kerkje in de Nieuwstraat, een ruimte die na diverse verbouwingen tegenwoordig de naam Nieuwe Evangeliekapel draagt en in gebruik is bij de Volle Evangelie Gemeente.
De rooms-katholieken tot einde negentiende eeuw
De rooms-katholieken van De Bilt dienden zich tot het einde van de negentiende
eeuw voor hun kerkgang naar Utrecht te begeven. Zij behoorden tot de parochie
van Onze Lieve Vrouw ten Hemel Opneming, gevestigd in de Biltstraat. Mede
door toedoen van de pastoor van die kerk werden er plannen gesmeed om in
De Bilt een rooms-katholieke kerk op te richten. Op 1 maart 1894 werd de
door A.Tepe ontworpen kerk ingewijd en op 8 mei geconsacreerd en toegewijd
aan St. Michaël.
Ontwikkeling in Bilthoven
Waren de eerste kerken dus in De Bilt te vinden, door de ontwikkeling van
het villadorp rondom het station aan het begin van de twintigste eeuw werd
ook daar tot de oprichting van een kerk besloten.
In 1916 werd in opdracht
van de Nederduitsch-Hervormde Evangelisatie-Vereniging aan de Boslaan de Zuiderkapel
gebouwd naar een ontwerp van architect Stuivinga. De kerk was het eerste
openbare gebouw in Bilthoven. Acht jaar later werd in Bilthoven aan de Sweelincklaan/ hoek
Beethovenlaan de Woudkapel in opdracht van de Vrijzinnige
Geloofsgemeenschap NPB Bilthoven gebouwd.
Ook in De Bilt werd een nieuwe kerk
gebouwd en wel aan de Soestdijkseweg-Zuid. De gereformeerde Immanuelkerk
werd op 11 april 1923 officieel in gebruik genomen.
In Bilthoven werd aan de Julianalaan op 10 juli 1927 de eerste steen gelegd voor de gereformeerde
kerk die als Julianakerk bekend staat.
Voor de Bilthovense katholieken
werd aan de Gregoriuslaan een kerk gebouwd die op 10 mei 1926 werd ingewijd
en die de naam kreeg Onze Lieve Vrouw van Altijddurende Bijstand.
Rooms-katholieken, circa 1935
In de jaren dertig van de vorige eeuw waren er diverse bouwactiviteiten van
de rooms-katholieken. Zo werd in het zuidoostelijk deel van De Bilt begin jaren
dertig de eerste steen gelegd voor een kapel die zou gaan behoren bij een
te bouwen kweekschool met klooster en internaat waar de fraters van Utrecht
hun opleiding zouden krijgen. Die kapel is helaas rond 1970 afgebroken. In het klooster was nadien een van de ruimtes als kapel ingericht. Onlangs
is er echter bij het nog bestaande en uitgebreide klooster aan de Schorteldoeksesteeg
een nieuwe kapel in gebruik genomen.
Het grootste rooms-katholieke complex was sanatorium
Berg en Bosch. De nog bestaande maar niet meer als zodanig in gebruik zijnde
kapel werd in 1933 in gebruik genomen.
In de Burgemeester De Withstraat
werd rond 1934 het z.g. Antoniushuis opgericht, waarin behalve een fröbelschool,
een naaischool en een pension voor bejaarden, ook de zusters van St. Jozef
waren gehuisvest. In het gebouw was op de eerste verdieping een kapel.
Kerkenbouw na de Tweede Wereldoorlog
Voor de oorlog waren er al plannen om de St. Michaëlkerk te verbouwen. Die
zijn door de oorlogsomstandigheden vertraagd. Pas in 1954 werd de door Tepe
gebouwde kerk gesloopt en de eerste steen gelegd voor de door de architecten
B.J. en H.M. Koldewey ontworpen kerk die 700 zitplaatsen heeft.
In
Bilthoven werd de aan de Laurillardlaan gesitueerde hervormde Noorderkerk op
22 mei 1955 in gebruik genomen.
Ook de jaren zestig van de vorige eeuw kenmerkten zich door bouwactiviteiten.
Zo vond op 5 oktober 1962 de opening plaats van de aan de 1e Brandenburgerweg
staande Opstandingskerk. Op 24 maart 1963 werd de St. Laurenskerk aan
de Melkweg geconsacreerd. Die kerk zal gesloopt worden. In 1963 was er nog een kerk in aanbouw. Op 9
februari 1964 werd de hervormde Morgensterkerk, destijds aan de Dierenriem gelegen,
feestelijk in gebruik genomen. Dit kerkgebouw werd in 1997 gesloopt.
Jehovah's
In 1968 hebben enkele Jehovah's Getuigen zich afgesplitst van de gemeente Soest. Aanvankelijk werden in een particuliere woning in Groenekan bijeenkomsten gehouden, later op enkele andere locaties. In 1981 werd de aan de Neptunuslaan gelegen Koninkrijkszaal van de Jehovah's Getuigen in gebruik genomen, een ruimte die door de Jehovah's geen kerk genoemd mag worden. Het is een zaal waar de leer van hun Koning en Leider, Jezus Christus, onderwezen wordt.
Nieuw Apostolische Kerk/Gereformeerde Gemeenten in Nederland
Aan de Planetenbaan werd enkele jaren later de Nieuw Apostolische Kerk gebouwd, een kerk die sinds 16 februari 2005 gebruikt wordt door de Gereformeerde Gemeenten in Nederland.
Moskee
Een Biltse moskee is sinds 1982 te vinden achter woningen aan de Troelstraweg. . Er zal een nieuwe moskee in Bilthoven worden gebouwd. De onderhandelingen, o.a. betreffende de plaats waar gebouwd zou kunnen worden, zijn gaande.
Bronnen